Nastybishop
Η μέτρηση της φτώχειας.
2715 αναγνώστες
Δευτέρα, 5 Ιανουαρίου 2009
20:56

Μια από τις σπουδαιότερες συνεισφορές του Νομπελίστα οικονομολόγου Amartya Sen ήταν ότι κατάφερε να στρέψει το ενδιαφέρον του επιστημονικού κόσμου πάνω στο πρόβλημα της φτώχειας.  Έτσι τόσο ο ίδιος, όσο και μεταγενέστεροι κοινωνικοί επιστήμονες προσπάθησαν να απαντήσουν σειρά ερωτημάτων όπως: πόσο έντονο είναι το πρόβλημα της φτώχειας σε μια κοινωνία;, ποιές είναι οι αιτίες;, ποιά είναι η σχέση φτώχειας και οικονομικής ανάπτυξης;, ποιές πολιτικές μπορούν να οδηγήσουν σε ανακούφιση του φαινομένου και πολλά όλα.

Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος όμως πάντα ήταν το ζήτημα της μέτρησης της φτώχειας. Και αυτό διότι τις τελευταίες δεκαετίες, στο χώρο των κοινωνικών επιστημών έχει γίνει σαφές το πόσο πολύτιμη είναι η ποσοτικοποιήση ενός κοινωνικού φαινομένου στην κατανοήση του.

Για να μετρηθεί η φτώχεια έχει προταθεί μια πληθώρα στατιστικών εργαλείων (δείκτες), όμως τελικά στο δημόσιο διάλογο έχει επικρατήσει η χρησιμοποιήση του απλού ποσοστού της φτώχειας (headcount ratio, αγγλιστι). Αυτός είναι ο δείκτης που ακούμε συχνά στις ομιλίες των πολιτικών, που διαβάζουμε στις εφημερίδες ή που συζητάμε μεταξύ μας.

Καλό είναι να ξέρουμε λοιπόν και πως υπολογίζετε.

Αρχικά σε οποιαδήποτε μέτρηση της φτώχειας το πιο κομβικό σημείο είναι ο καθορισμός της γραμμής της φτώχειας. Και εδω υπάρχουν πολλές πρακτικές που ακολουθούνται, αλλά η πιο δημοφιλής είναι αυτή που έχει υιοθετήσει η Eurostat. Συγκεκριμένα η γραμμή της φτώχειας τοποθετείται στο 60% του διάμεσου (προσοχή όχι το μέσου) εισοδήματος. Στη συνέχεια υπολογίζεται το ποσοστό εκείνο του πληθυσμού το οποίο βρίσκεται κάτω από αυτόν τον "πήχυ". Παράδειγμα:

  Εισόδημα
Γιωργος 300
Μαρία 250
Κώστας 100
Δημήτρης 50
Μιχάλης 10

Το διάμεσο εισόδημα είναι του Κώστα = 100 ευρώ και η γραμμή της φτώχειας= 0.6*100= 60 ευρώ

Άρα φτωχοί είναι ο Δημήτρης και ο Μιχάλης και το ποσοστό της φτώχειας είναι 40%.

Στην Ελλάδα με την παραπάνω μεθοδολογία η φτώχεια έχει υπολογισθεί περίπου σε 20%. Εξ ου και η φράση "1 στους 5 Έλληνες βρίσκονται κάτω από τα όρια της φτώχειας" που συχνά πυκνά διαβάζουμε στις εφημερίδες. Ενστάσεις;

Και ένας προβληματισμός για το τέλος. Τι θα συμβεί αν διπλασιάσουμε τα εισοδήματα όλων; (πχ  λόγω οικονομικής ανάπτυξης); Θα μειωθεί η φτώχεια;

Για να δούμε....Η γραμμή της φτώχειας πλέον θα είναι = 0.6*200=120, άρα ο Δημήτρης και ο Μιχάλης ακόμα θα βρίσκονται κάτω από το όριο (100 και 20 ευρώ αντιστοιχα). Αν και διπλάσιασαμε τα εισοδήματα όλων, το % της φτώχειας πάλι φτάνει το 40%. Σας φαίνεται λογικό;

Σχόλια

05/01 21:13  evie
Εξαρτάται από την αγοραστική δύναμη των χρημάτων και τις ανάγκες του ατόμου, γιατί ως γνωστό, όσα περισσότερα έχει κανείς τόσα περισσότερα χαλάει.
05/01 21:20  Nastybishop
Η προσέγγιση αυτή είναι σχετική...δηλαδή δεν μας ενδιαφέρει τόσο το τι μπορεί να αγοράσει πχ ο Μιχάλης με 10 ευρώ, αλλά το γεγονός ότι σε αυτήν την υποθετική κατανομή είναι μακράν ο πιο ριγμένος, τα εισοδήματα του είναι πολύ χαμηλά σε σχέση με των υπολοίπων και άρα είναι φτωχός.

Η γραμμή της φτώχειας δεν θα είναι ίδια λόγου χάρη στην Ελβετία και στην Ελλάδα. Στην Ελβετία θα είναι πολύ υψηλότερη από όσο στην Ελλάδα και ένας Ελβετός φτωχός θα είναι σε καλύτερη θέση από έναν Ελληνα φτωχό, παρόλα αυτά για τα στανταρντ της χώρας του θα θεωρείται φτωχός.
05/01 21:22  evie
Πιστεύω πως ακόμα και μετά τον διπλασιασμό του εισοδήματος όλων, το ποσοστό ανισότητας μεταξύ των ατόμων της ομάδας δεν έχει αλλάξει. Άρα εξακολουθεί το ίδιο ποσοστό από αυτούς να νιώθει αδικημένο. Αν θεωρήσουμε πως φτώχεια = αίσθημα αδικίας.
05/01 21:23  Nastybishop
Κάτι άλλο που εφαρμόζεται κυρίως για τις χώρες του τρίτου κόσμου είναι το εξης. Βρίσκουν το ελάχιστο εισόδημα που θα χρειαζόταν κάποιος για τα απολύτως απαραίτητα (νερό, φαγητό κτλ) για να μην πεθάνει. Τα απολύτως απαραίτητα μιλάμε...η World Bank το είχε υπολογίσει αυτό 1$ την ημέρα. Και ύστερα γίνονται όλοι οι υπολογισμοί με βάση αυτόν τον απόλυτο πήχη. Έχει υπολογιστεί ότι πάνω από 1 δις άνθρωποι ζουν κάτω από τα όρια της ακραίας φτώχειας του 1 δολλάριο την ημέρα.
05/01 21:24  Nastybishop
evie, πολύ σωστή η παρατήρηση σου.
05/01 21:28  Nastybishop
Να γράψω και κάτι τελευταίο προτού φύγω...Είχα σηκώσει στο παρελθόν ξανά θέμα για την φτώχεια και υπήρξαν κάποιες περίεργες αντιδράσεις... Θεωρώ ότι ήταν απόρροια δυο λόγων:

α) Ενοχλεί να μιλάς για την φτώχεια με νούμερα. Ακούγεται κυνικό, απόμακρο, απο-συναισθηματοποιημένο.
β) Το δεύτερο έχει να κάνει με την κατηγορία "Κάθεσαι εσύ εξυπνάκια από το λαπτοπ σου και την ζεστασία του δωματίου σου να μας πει για φτώχεια"


Διαφωνώ απόλυτα και με τα δυο.
05/01 21:34  evie
Αντικειμενικός ορισμός της φτώχειας είναι συτός που έγραψες στο σχόλιό σου Nasty, αν και το όριο που όρισε η World Bank του 1$ είναι η πολυ σκληρή πραγματικότητα .
06/01 00:24  pakom
Δεν γνώριζα τον ορισμό. Σύμφωνα με αυτόν όμως σε μια υποθετική κοινωνία με flat κατανομή εισοδήματοςσ, όπου δηλ. σε κάθε κατηγορία ετησίου εισοδήματος έχουμε το αυτό ποσοστό ανθρώπων (πχ σε κάθε μια από 100 κατηγορίες εισοδήματος 1% των ανθρώπων) το συνολικό ποσοστό κάτω του ορίου της φτώχειας θα είναι 30%.
Άσκηση : Κωδονοειδής κατανομή Gauss με peak στο Μ(άρα μεση τιμή και median επίσης Μ), τυπική απόκλιση σ και Μ-3*σ > αλλά περίπου=0. Το 99,7% του πληθυσμού έχει εισόδήμα από Μ-3*σ έως Μ+3*σ και 68,3% από Μ-σ έως Μ+σ. Εισοδήμα μικρότερο από Μ-σ έχει το (1-0,683)/2=15,85% του πληθυσμού. Το εισόδημα αυτο σε σχέση με το median είναι (Μ-σ)/Μ ή περίπου (3*σ-σ)/(3*σ)= 2/3=66%. Αρκετά κοντά δηλαδή στο 60% του median, που λέει ο ορισμός, θα είχαμε 15,85% του πληθυσμού. Επομένως στο 60% του Μ θα αντιστοιχεί ακόμα μικρότερο ποσοστό από 15,85%.
06/01 00:56  Nastybishop
evie, ο σχετικός ορισμός της φτώχειας (60% του διάμεσου) είναι η standard πρακτική σε όλες τις ανεπτυγμένες χώρες (Ευρώπη ας πούμε). Ο δεύτερος ορισμός (απόλυτη φτώχεια) χρησιμοποιείται για χώρες του τρίτου κόσμου. Άλλωστε απόλυτη και ακραία φτώχεια δύσκολα συναντάς στην Ευρώπη (τουλάχιστόν για την ώρα).

pakom, η κανονική κατανομή δεν μου φαίνεται καλή προσέγγιση της κατανομής των εισοδημάτων. Αν το σκεφτείς λογικά...λόγω της οικονομικής ανισότητας η σχετική συχνότητα ( ή η probability density αν θες ) των χαμηλών εισοδημάτων είναι πολύ πιο υψηλή από αυτή των υψηλών εισοδημάτων (αφού η πλούσιοι είναι λίγοι)! Συνεπώς η κανονική κατανομή μάλλον δεν μας κάνει...
06/01 00:58  Nastybishop
Για την υποθετική κοινωνία με flat κατανομή εισοδημάτων, φυσικά έχεις δίκιο! Το ποσοστό της φτώχειας θα ήταν 30%.
06/01 03:28  pakom
Έχεις απόλυτο δίκηο ότι δεν κάνει η κανονική κατανομή για μοντέλο. Απλά όπως και η flat (που κατά μείζονα λόγο είναι ακατάλληλη) υπολογίζεται ακόμη σχετικά εύκολα για να πάρει κανείς μια ιδέα και έρχεται πιο κοντά στην πραγματικότητα από την flat (περίπου 12% είναι γι αυτήν το τελικο αποτέλεσμα, διαβάζοντας κάποια διαγράμματα).Όπως λές το ιστόγραμμα πυκνότητας πιθανότητας είναι ασύμμετρος κώδωνας με ενυσχυμένη την πλευρά χαμηλών εισοδημάτων και μακρυά αλλά χαμηλή ουρά στη μεριά των πλουσίων. Εάν πάρεις πάλι μια εύκολη ακραία κατανομή με μέγιστη πυκνότητα στο εισόδημα 0 και κατερχόμενη γραμμικά στο 0 στο maximum εισόδημα, τότε το median εισόδημα είναι 0,2929 του maximum και 32% του πληθυσμού έχει εισόδημα μικρότερο από 60% του median. Πάντως μου κάνει εντύπωση πως βγαίνουν σχετικά μεγάλα νούμερα για 3 τόσο διαφορετικές μεταξύ τους κατανομές. Όσο για τον προβληματισμό με τον διπλασιασμό, θα έλεγα ότι η φτώχεια είναι σχετική στον ορισμό αυτόν (ως προς τα πιο πλούσια στρώματα) και φυσικά είτε με ένα παπί εγώ και μια Porsche ο άλλος, είτε με 2 παπιά εγώ και 2 Porsche ο άλλος θα αισθανόμουν το ίδιο φτωχός εάν λαχταρούσα ότι έχει.
06/01 12:01  Nastybishop
Mιάς που το βρίσκεις ενδιαφέρον φίλε pakom, θα ανεβάσω την εμπειρική (πραγματική) κατανομή των εισοδημάτων στην Ελλάδα. Αν έπρεπε να επιλέξουμε μια θεωρητική κατανομή από την οποια θα μπορούσε να προκύψει η εμπειρική κατανομή μάλλον αυτή θα ήταν η λογαριθμική κανονική (lognormal). Εχει το κατάλληλο skewness για "πιάσει" την ασυμμετρία.
06/01 12:05  Nastybishop
Aς αφήσουμε την στατιστική τώρα και ας πιάσουμε τα φιλοσοφικά...

Και η evie και ο pakom έχουν δίκιο αναφορικά με τον διπλασιασμό των εισοδημάτων. Άλλωστε αυτή η προσέγγιση είναι που έχει επικρατήσει και διεθνώς. Πάντου και πάντα τόσο η φτώχεια όσο και η ανισότητα μετριέται σε σχετικούς όρους...

Πάντως υπάρχει όμως και κάτι παράδοξο εδώ...το ότι τελικά η ευημερία μας εξαρτάται τελικά και από του γείτονα μας. Δηλαδή ακόμα και αν μου έδιναν μια Πορσε πάλι ίσως αισθανόμουν αδικημένος γιατί οι άλλοι έχουν κότερο και Λαμποργκίνι. Δεν είναι και πολύ υγιές έτσι; Τι διαόλο μια χαρά δεν είναι και η πόρσε;
Το σχόλιό σας
Για να σχολιάσετε το άρθρο πρέπει να κάνετε Login στο Capital.gr
Αξιολογήστε το άρθρο
18 ψήφοι

 Εκτύπωση
 Αποστολή με e-mail

Σχετικά με το blog



Αναζήτηση
Προηγούμενα Άρθρα
Τελευταίες δημοσιεύσεις