Nastybishop
Πίσω από ένα πέπλο άγνοιας...
1261 αναγνώστες
Σάββατο, 6 Δεκεμβρίου 2008
12:56

Φαντάσου ότι είσαι ένας κοινωνικός σχεδιαστής που αναλαμβάνει να σχεδιάσει μια νέα κοινωνία όπως εσύ επιλέγεις. Τι θα έκανες; Θα άφηνες τον κόσμο ως έχει; Θα τον άλλαζες; Και αν τον άλλαζες, τι ακριβώς θα άλλαζες; Προσοχή όμως μην βιάζεσαι να αποδώσεις στον εαυτό σου πολυτελείς επαύλεις, χρήμα και εξουσία. Υπάρχει και κάτι ακόμα που δεν σου είπα.... Για να είναι πιο δίκαιο το πείραμα σε έχουμε τοποθετήσει κάτω από ένα πέπλο άγνοιας για τον ίδιο σου τον εαυτό. Δεν ξέρεις ποιός είσαι , ούτε ποιός θα είσαι στον καινούριο σου κόσμο. Εντελώς τυχαία θα κατανεμηθείς κάπου στην κοινωνία. Αν είσαι τυχερός μπορεί να καταλήξεις μέσα ένα ακριβό ζευγάρι παπουτσιών sebago, αν είσαι άτυχος μπορεί να καταλήξεις ξυπόλητος να πλένεις τζάμια στα φανάρια. Άσε το άλλο, πιθανότητα 1/5 να γεννηθείς κινέζος....μπρρρ

 

Η ιδέα ενός τέτοιου πειράματος σκέψης ανήκει στον John Rawls έναν από τους πιο σημαντικούς πολιτικούς φιλοσόφους του αιώνα. Σκοπός του Rawls ήταν να θεμελιώσει μια θεωρία για την κοινωνική δικαιοσύνη. Ο Rawls όχι μόνο πίστευε ότι η δικαιοσύνη έχει αξία αυτή καθαυτή, αλλά παράλληλα οι θεσμοί μιας κοινωνίας μπορούν να επιβιώσουν μόνο αν είναι αντιληπτοί από τα άτομα ως δίκαιοι ("institutions will survive only if they are perceived to be just").

 

Το πείραμα σκέψης που μας καλεί να πάρουμε μέρος, να φαντασιωθούμε δηλαδή πως θα ήταν μια δίκαιη κοινωνία όταν οι σχεδιαστές της βρίσκονται κάτω από ένα πέπλο άγνοιας (veil of ignorance) για την θέση τους στην κοινωνία αποτελεί την αφετηρία της θεωρίας του.

 

Ένα πολύ σημαντικό στοιχείο είναι ότι μέσα από αυτό το θεωρητικό μόρφωμα δεν απαιτούμε από τους σχεδιαστές να είναι όντα με ακραία ηθική συγκρότηση για να φτιάξουν ένα δίκαιο κόσμο. Οποιοσδήποτε ορθολογικό άτομο που νοιάζεται απλά για το ατομικό του συμφέρον ( rational self-interest agent), o Rawls μας διαβεβαιώνει ότι θα κάνει την δουλεία....Ακόμα περισσότερο εικάζει ότι οι αρχές που θα επιλέξει, σίγουρα θα ικανοποιούν αυτό που ο ίδιος ονόμασε κανόνα του maximin, δηλαδή την βελτιώση της κατάστασης των ασθενέστερων σε μια κοινωνία! (η λογική είναι ότι αν φοβάσαι ότι υπάρχει πιθανότητα να βρεθείς ξυπόλητος να ζητιανεύεις σε ένα φανάρι, θα φροντίσεις να μην υπάρχουν ζητιάνοι έτσι ώστε αυτή η πιθανότητα να ισούται με μηδέν).

 

Το Ρολσιανό πέπλο της άγνοιας έκτοτε δέχθηκε πολλές κριτικές, με σημαντικότερη ίσως αυτή του Robert Nozick, παρόλα αυτά είχε τεράστια επίδραση τόσο στην πολιτική φιλοσοφία όσο και στα δημόσια οικονομικά. Όσον αφορά τα δεύτερα, χρησιμοποιήθηκε ευρέως ως ορθολογική ερμηνεία πολλών αναδιανεμητικών πολιτικών. Η λογική πάντα η ίδια: Αν δεν γνωρίζεις την θέση σου στην ex post κατανομή του εισοδήματος (την κατανομή μετά από κάποια οικονομική διευθέτηση) είναι λογικό να επιθυμείς η ex post κατανομή να περιέχει λιγότερη ανισότητα από την ex ante. Άρα είναι επιθυμητό η διευθέτηση να έχει και αναδιανεμητικό χαρακτήρα.

 

Αυτόματα λοιπόν έχουμε στα χέρια μας και μια ερμηνεία για την ύπαρξη του κοινωνικού κράτους (διαφορετική από αυτές που σας παρουσίασα σε προγενέστερο κείμενο).

 

Σχόλια

06/12 13:03  Nastybishop
O ισχυρισμός του Rawls ότι μόνο θεσμοί οι οποίοι είναι αντιληπτοί ως δίκαιοι από τα άτομα είναι μακροχρόνια βιώσιμοι, είναι πολύ αισιόδοξος...Το πέπλο της άγνοιας είναι ένας αναλυτικός μηχανισμός για να ανακαλύψουμε δίκαιους θεσμούς.
06/12 13:10  Usοund
Κάπως έτσι την φαντάζομαι την ιδανική κοινωνία. Να έχουν όλοι να φάνε, να ντυθούν, να διασκεδάσουν, να σπουδάσουν κι εγώ τα αυτά κι όλα τα υπόλοιπα.
06/12 13:19  Nastybishop
Μια χαρά μου ακούγεται usound! Δώσε και σε εμένα τα μισά από τα υπόλοιπα και είμαστε φίνα!
06/12 13:21  Usοund
Γιατί? Στα χρώσταγα? Βέβαια, αν κάτσεις να χάσεις θα το πάρεις το κάτι τι σου!
06/12 13:23  Nastybishop
"αβαβα" παρτίδα σκακίου πρώτη φορά ακουώ!

ΥΓ. αβαβα=στημένο, για τους αμύητους της ποδοσφαιρικής αργκό
06/12 13:32  Usοund
Πρώτη φορά? Πανελλήνιο έχω πάρει δια της αβαβά μεθόδου.
06/12 13:39  protesilaos
Να σημειωθει οτι ο γεννηθεις το 1921 Ρωλς,ειναι ομοτιμος καθηγητης φιλοσοφιας στο Ηαrvard και θεωρειται ισως ο κορυφαιος πολιτικος φιλοσοφος της εποχης.
Στην ελληνικη εκδοση,στο επιμετρο ο Κ.Παπαγεωργιου συνοψιζει την προσπαθεια του Ρωλς για συγκερασμο ελευθεριας,δικαιοσυνης και βιωσιμοτητας.
Και για την πρωτη αναφερει:"Μια ελευθερια διχως τα μεσα πραγματωσης της ειναι σιγουρα διχως αντικρυσμα,αν οχι και παραπλανητικη"
Με απλα λογια:ανεργος,homeless,αποκλεισμενος,ανασφαλιστος,ημιαπασχολουμενος,700ευριτης και ελευθερος δεν γινεται...
06/12 16:54  Nastybishop
Πρωτεσίλαε, αναφέρεσαι στην "θεωρία της δικαιοσύνης";

Πραγματικά η επίδραση του Rawls στις κοινωνικές επιστήμες είναι τεράστια. Στην ουσία επανατοποθέτησε τις βάσεις για μια ορθολογική προσέγγιση της ηθικής φιλοσοφίας.

Δεν επικαλείται ούτε την διαίσθηση, ούτε την ιδεολογία, ούτε προσφεύγει στο μεταφυσικό για να οικοδομήσει μια δίκαιη κοινωνία. Αντιθέτως η προσέγγιση του είναι συστηματική, λογική, διαυγής χωρίς ούτε καν να πλησιάζει ποτέ το δογματικό.
06/12 17:00  Nastybishop
Συμφωνώ επίσης και με τον τρόπο που θέτεις το ζήτημα της ελευθερίας. Υπάρχουν η ουσιαστική ελευθερία και η ψευδοελευθερία. Για παράδειγμα ένας άνθρωπος με κινητικά προβλήματα που ζει στην Κυψέλη ας πούμε, ακόμα και αν είναι οικονομικά εύρωστος, πραγματικά ελεύθερος πως μπορεί να είναι όταν δεν μπορεί να πάει μια απλή βόλτα γιατί η ελλιπής υποδομή και οι νεοελληνικη γαιδουρία των όπου-βρω-παρκάρω του το στερούν.

Η δουλειά του νομπελίστα Amartya Sen, περιστρέφεται γύρω από αυτά τα ζητήματα. Η περίφημη "capability approach" του στο ζήτημα της ευημερίας.
06/12 22:00  Χίλων
To τελευταίο παράδειγμα το οποίο έδωσες είναι πάρα πολύ αντιπροσωπευτικό..

Μου άρεσε ιδιαίτερα γιατί αγγίζει τα βαθύτερα θεμέλεια της κοινωνίας.

Τι χαρακτηρίζει τελικά μια αρμονική και παραγωγική κοινωνία?

Η ελευθερία να αποδείξεις το 100% των δυνατοτήτων σου! ΤΑ ΜΕΣΑ για να το αποδείξεις και να πράξεις αντ'αυτού!
06/12 22:01  Χίλων
Τις καλησπέρες μου!

ΥΓ
Παρακολουθώ ακόμα και αν δεν συμμετέχω..
06/12 22:06  Manta ray
Πολύ ενδιαφέρουσα η υπόθεση του Rawls, και ακόμα περισσότερο αν μπορούσαμε να θεσμοθετήσουμε νομοθέτες υπό αυτή την προϋπόθεση (να μην γνωρίζει κανείς την εκ των υστέρων θέση του... (να δεις για πότε γίνονται όλοι σοσιαλιστές!)
06/12 22:12  Nastybishop
@Xίλων η προσέγγιση αυτή του Αmartya Sen είναι από τις πιο ενδιαφέρουσες ιδέες που έχω διαβάσει. Το βιβλίο του "Ιnequality reexamined" το συστήνω ανεπιφύλακτα. Πραγματικά χαρισματικός. Σίγουρα θα το ξανασυζητήσουμε στο μέλλον σε ειδικό post.

@Μanta, πρόσεξε ότι το veil of ignorance δεν απαιτεί οι κοινωνικοί σχεδιαστές να είναι ούτε αλτρουιστές, ούτε άγιοι...Ο Rawls τους αφήνει να κοιτάξουν ορθολογικά την πάρτη τους και να θεσπίσουν όποιο κανόνα θέλουν...ύπο έναν όρο όμως που ανατρέπει τα πάντα: δεν θα ξέρουν ποιοι ΘΑ είναι...
06/12 22:13  Nastybishop
Φίλοι καληνυχτίζω, φεύγω να επισκεφτώ έναν εορτάζων φίλο. Ευχαριστώ όλους για τα εποικοδομητικά σχόλια. Ο διάλογος είναι το ζητούμενο και η ανταλλαγή απόψεων.
06/12 22:17  protesilaos
Nasty, τωρα ειδα το σχολιο.Ναι εκει αναφερομουν.Χαιρομαι που συμφωνουμε.Συγχαρητηρια γαι το θεμα.
Το σχόλιό σας
Για να σχολιάσετε το άρθρο πρέπει να κάνετε Login στο Capital.gr
Αξιολογήστε το άρθρο
11 ψήφοι

 Εκτύπωση
 Αποστολή με e-mail

Σχετικά με το blog



Αναζήτηση
Προηγούμενα Άρθρα
Τελευταίες δημοσιεύσεις