Nastybishop
Οι διαφορετικές μορφές του κοινωνικού καπιταλισμού.
1965 αναγνώστες
Παρασκευή, 5 Δεκεμβρίου 2008
13:16

Η αλήθεια είναι ότι είχα μια κάποια δυσκολία να μεταφράσω τον όρο "welfare capitalism". Ίσως η μετάφραση "καπιταλισμός της ευημερίας" να είναι πιο ακριβής, αλλά μου ακούγεται αρκετά κακοήχος, άσε που θα προκαλούσε τα πάθη...όχι ότι δηλαδή ο συνδυασμός της λέξης "κοινωνικός" με τον "καπιταλισμό" δεν θα ενοχλήσει αρκετούς. Ας είναι, η ιστορική αλήθεια είναι ότι ο σημερινός καπιταλισμός των προηγμένων οικονομικά χωρών (με τα χιλιάδες ελαττώματα του, καμμία αντίρρηση επί τούτου) δεν είναι ο ίδιος με τον πρωτόγονο, σκληρό βιομηχανικό καπιταλισμό του 19ου αιώνα.

Και οι όποιες αλλαγές παρατηρούνται δεν είναι μόνο διαχρονικές, αλλά και διαστρωματικές. Δηλαδή από χώρα σε χώρα υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στην θεσμική συγκρότηση του κοινωνικού κράτους και στο πως αυτό ενσωματώνεται στις αγορές εργασίας.

Mια σύνηθης τυπολογία, ευρέως διαδεδομένη, διαχωρίζει και ομαδοποιεί το κοινωνικό κράτος με βάση δύο κριτήρια:

α) Το βαθμό απο-εμπορευματοποιήσης της εργασίας (decommodification). Έννοια που την πρωτοσυναντάμε στο Κεφάλαιο του Μαρξ, η εμπορευματοποιήση της εργασίας δηλώνει τον υποβιβασμό της εργασίας σε ένα απλό εμπόρευμα και στην αντιμετώπιση της σαν αντικείμενο. Πχ. ο μισθός είναι η τιμή του εμπορεύματος απόρροια της προσφοράς και της ζήτησης για το προϊόν  "εργάτης".

β) Το βαθμό απο-ταξικοποιήσης (destratification). Δηλαδή στο πόσο αναδιανεμητικές (ή όχι) είναι οι κοινωνικές πολιτικές.

 

Αν υιοθετήσουμε τα παραπάνω κριτήρια τότε μπορούμε να διακρίνουμε στα εξής μοντέλα:

α) Το αγγλοσαξωνικό (liberal). Πρωταρχική σημασία έχει η οικονομία της αγοράς και η ελευθερία του εμπορίου. Οι αγορές εργασίας είναι όσο το δυνατόν πιο ευέλικτες, ενώ ο ρόλος του κοινωνικού κράτους υπολειμματικός, δηλαδή να διορθώνει ακρότητες της αγοράς (πχ ανακούφιση της ακραίας φτώχειας). Φορείς του οι Αγγλοσαξωνικές χώρες (ΗΠΑ, Καναδάς, Αυστραλία, Βρεττανία, Ιρλανδία).

β) Το κορπορατιστικό ή συντηρητικό. Πυλώνες του η κοινωνική συνοχή, η ασφάλεια και η σταθερότητα. Τα δικαιώματα στις παροχές απορρέουν από την θέση του ατόμου είτε στην οικογένεια είτε στην εργασία. Διατηρεί την ιεραρχία και τις κοινωνικές δομές, ενώ είναι ιδιαίτερα γενναιόδωρο στους insiders του συστήματος. Φορείς του οι χώρες της ηπερωτικής ευρώπης (πχ. Γερμανία, Αυστρία, Βέλγιο, Γαλλία κτλ.)

γ) Σοσιαλδημοκρατικό. Εδώ θεμελιώδης αξία του συστήματος είναι η ισότητα ενώ η ιδιότητα του πολίτη πολλές φορές είναι αρκετή για την συμμετοχή σε παροχές. Το κράτος παρέχει ευρεία γκάμα κοινωνικών υπηρεσίων, ενώ ο ρόλος της αγοράς και της οικογένειας (σαν φορείς ευημερίας) περιορίζονται από τον ευρύ ρόλο του κράτους. Τέλος οι αγορές εργασίες υπόκεινται σε ρυθμίσεις και περιορισμούς. Φορείς του οι σκανδιναυικές χώρες.

Να τα δούμε λίγο σχηματικά (πιο εύπεπτος τρόπος)

 

  Φιλελεύθερο Κορπορατιστικό Σοσιαλδημοκρατικό
Αποεμπορευματοποιήση Χαμηλή Μεσαία Υψηλή
Αποταξικοποιήση Χαμηλή Μεσαία Υψηλή
Ρόλος της      
οικογένειας Χαμηλός Υψηλός Χαμηλός
αγοράς Υψηλός Υψηλός Χαμηλός
κράτους Χαμηλός Μεσαίος Υψηλός

 

Τώρα θα αναρωτιέται κανείς που ανήκει η Ελλάδα....πουθενά είναι η απάντηση! Αν και οι μεσογειακές χώρες ψιλοφέρνουν στο κορπορατιστικό μοντέλο (πχ την Γαλλία την τοποθέτησα εκεί) παρουσιάζουν και πολύ σημαντικές διαφορές σε σχέση με τις άλλες χώρες του αστερισμού. Κυριάρχο στοιχείο είναι οι πολύ ισχυρές οικογενειακές δομές που υποκαθιστούν τόσο το κράτος όσο και την αγορά. Ένα πολύ εύγλωττο παράδειγμα είναι η φύλαξη των παιδιών...στο αγγλοσαξωνικό μοντέλο είναι μια υπηρεσία που την παρέχει η αγορά (πχ ιδιωτικοί βρεφονηπιακοί σταθμοί), στο σοσιαλδημοκρατικό οι δημόσιες υπηρεσίες, στο κορπορατιστικό οι δημόσιες υπηρεσίες (τουλάχιστον για όσους δικαιούνται την παροχή).....στην Μεσόγειο την αναλαμβάνουν οι γιαγιάδες!

 

Βιβλιογραφία: για να μην μας πουν και clopywriters ....Εsping-Andersen, "The three worlds of welfare capitalism"

Σχόλια

05/12 18:42  haros
εχεις δικιο στο οτι οι ισχυρες οικογενειακες δομες στην ελλαδα,υποκαθιστουν πολλες φορες τον ρολο του κοινωνικου κρατους.αν προσθεσεις και την ανθουσα παραοικονομια και την αισχρη φοροδιαφυγη,το ελληνικο συστημα ειναι ..μια κλαση απο μονο του..
05/12 18:52  Nastybishop
Είναι πολύ εντυπωσιακό το πως αναδύονται οι κοινωνικοί θεσμοί έτσι ώστε να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες των ατόμων. Στις μεσογειακές χώρες δεν υπάρχει ούτε κράτος, ούτε αγορά...δεν υπάρχει εννοώ δεν λειτουργούν αποτελεσματικά. Άλλοι θεσμοί αναλαμβάνουν να κλείσουν τις τρύπες όπως η οικογένεια η παλαιότερα η εκκλησία.

Παρτε για παράδειγμα το θέμα των σπουδών. Στην Ελλάδα όλες οι οικογένειες χρηματοδοτούν τις σπουδές των παιδιών. Σε τέτοια ευρεία κλίμακα δεν συμβαίνει αυτό πουθενά στην ευρώπη. Γιατί; Γιατί αυτοί έχουν αναπτύξει εναλλακτικούς θεσμούς. Πχ. στην Αγγλία μπορείς κάποιος νέος να πάρει δάνειο με πολύ ευνοικούς όρους για να χρηματοδοτήσει τις σπουδές του. Και να το αποπληρώσει όταν η επένδυση στο ανθρώπινο κεφάλαιο θα του επιφέρει απόδοση. Και βέβαια έχουν πολύ αποτελεσματικές αγορές εργασίας που εγγυώνται σε μεγάλο βαθμό την απασχόληση.

Στις σκανδιναυικά πανεπιστήμια από την άλλη έχουμε διαφορετικές υποδομές. Πχ τα πανεπιστήμια έχουν άνετα campus, παρέχουν δωρεάν διατροφή και άλλα προνομία στους φοιτητές (στα ελληνικά πανεπιστήμια οι αντίστοιχες παροχές είναι πολύ ελλιπής, ειδικά της στέγασης). Πάλι κάποιος νέος δεν εξαρτάται τόσο από την οικογένεια του για να σπουδάσει, υπάρχει σοβαρό κράτος.
05/12 18:52  Nastybishop
Στην Ελλάδα δεν υπάρχει ούτε καλό κράτος, ούτε καλή αγορά...η οικογένεια κλείνει τρύπες.
05/12 18:56  Bluesman
ρε συ ναστυ κανενα ποκερακι δεν υπαρχει να παιζουμε ολοι μαζι;...
05/12 18:58  Nastybishop
διαδικτυακό; δεν ξέρω. σίγουρα θα υπάρχει. Όλα υπάρχουν στο ιντερνετ...
05/12 19:00  Bluesman
εγω δεν καπνιζω κιολας μην τρωω και τον καπνο των αλλων, λεω να κανουμε ενα μπλογκ με παιχνιδια γενικα, να μπαινουμε, να προγραμματιζομαι συναντησεις κλπ...
05/12 19:00  haros
ναι,απλως το βαζω και γενικοτερα..οι ελληνικες πατεντες εκτεινονται σε ολο το ευρος της οικονομιας,της κοινωνιας και της διαβιωσης σε αυτη την χωρα..οι αριθμοι,σε οτι αφορα την ελλαδα,ειναι παντα παραπλανητικοι,γιατι δεν λαμβανουν υποψιν τους πολλα..βεβαια θα μου πεις ο αλογο ειχε προσθεσει στο ΑΕΠ και τον τζιρο που κανουν οι...πορνες...ουχαχαχα...(οχι και οτι αλλου οι αριθμοι λενε την απολυτη αληθεια,αλλα εδω παραγινεται το κακο..)
05/12 19:00  Bluesman
...ζουμε
05/12 19:40  Nastybishop
Αυτές οι πατέντες μου φαίνεται ότι απλά είναι το ένστικτο της αυτοσυντήρησης σε δράση...

Α, καλά οι πουτάνες, τα στριπτιζάδικα κοκ είναι τεράστια αγορά στην Ελλάδα. Θυμάστε το άρθρο για το trafficking που είχα σηκώσει; πολύ χρήμα και μαύρο, τι μαύρο; Κατάμαυρο!
05/12 21:25  Τριαντάφυλλος Κατσαρέλης
Θα διαχώριζα ΣΑΦΩΣ από το αγγλοσαξωνικό σύστημα τις ΗΠΑ. Το σύστημα αξιών / δικαιωμάτων είναι πολύυυυυ διαφορετικό.
Είχα τη μοναδική τύχη να παρακολουθήσω πρόπερσι ομιλία στην Ελλάδα του Τ. Ρίφκιν (όποιος δεν γνωρίζει κλπ. ΟΞΩ κλπ...)
Μας εξήγησε πως το τελευταίο βιβλίο του το έστειλε πριν εκδοθεί για σχόλια στη μητέρα του ( χαμηλής μόρφωσης μιγάδα από την Αλαμπάμα - τυπική εκπρόσωπο της αμερικάνικής ιδεολογικής ηγεμονίας κατά Γκράμσι και όποιος κλπ...). Οι παρατηρήσεις της ήταν του στύλ : "Τ'ίναι αυτά που γράφεις πιδάκ' μου (σ.σ. για την Ευρωπαϊκή αντίληψη ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ του Πολίτη) ? Υπάρχει κάπου στον κόσμο ΔΙΚΑΙΩΜΑ στην εργασία, υγεία,... ?".
Ανεξαρτήτως ΤΡΟΠΟΥ - "φορέα" ικανοποίησης των "δικαιωμάτων" στην Ευρώπη τα πράγματα είναι παντελώς διαφορετικά !..
06/12 00:08  Nantia42
Kαυτα θεματα ! Μπραβο !

Διαλεγω το σοσιαλδημοκρατικο μοντελο , που με ενδιαφερει περισσοτερο.

Μια γρηγορη γνωμη , γραμμενη σε ενα τεταρτο .

H σοσιαλδημοκρατία δεν είναι ένα μοντέλο κοινωνικής διαχείρισης ή επανάστασης, αλλά ένα ζήτημα, το περίφημο κοινωνικό ζήτημα.
Σε αυτό το ζήτημα δεν υπάρχει μόνο μια απάντηση.
Στο όνομα του καθαρού και ανόθευτου σοσιαλιστικού μέλλοντος επιχειρούν αρκετοί να αμφισβητήσουν το σοσιαλιστικό και αριστερό χαρακτήρα της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας.
Αν όμως το κύριο μας μέλημα είναι η βελτίωση των συνθηκών μέσα στις οποίες δημιουργεί και αναπτύσσεται ο άνθρωπος , τότε πουθενά αλλού δεν υπήρξε καλύτερος σοσιαλισμός απ’ αυτόν .
Και τι είναι σοσιαλδημοκρατία τελικά ? ?
Κυρίως η προάσπιση του συλλογικού ή δημόσιου συμφέροντος.
Δηλαδή ? ?
Ο πλουραλισμός συμφερόντων και απόψεων, η μεταρρύθμιση , η τήρηση κανόνων και διαδικασιών στη διαμόρφωση των κοινωνικών σχέσεων, η υποστήριξη της αλληλεγγύης και των προσωπικών ελευθεριών ,οι ισχυροί δεσμοί ανάμεσα στο άτομο και την κοινωνία.
Η πολιτική της υπεράσπισης του δημόσιου συμφέροντος κακώς ταυτίζεται με τη διαχείριση πραγμάτων. ( Λάθος που στη χώρα μας έγινε )
Στόχοι αυτής της πολιτικής είναι η στήριξη των κοινωνικά άπορων ,η αντιμετώπιση της εργασίας ως βασικού παράγοντα της ατομικής αυτονομίας και η εγγύηση των δημόσιων αγαθών, όπως η παιδεία, η υγεία, το περιβάλλον κ.ά.
Η πολιτική αυτή αφορά μια Αριστερά που δεν φοβάται και δεν ντρέπεται να θέλει να κυβερνήσει.

Υ.Γ.
Και στο ερώτημα , στην Ελλάδα τι έχουμε ?
Κατά τη γνώμη μου , έχουμε ένα ΣΥΣΤΗΜΑ που έχει ορίζοντα την εκλογική τετραετία και το πολιτικό κόστος, που σιχαίνεται τη συστηματική εργασία, τη συνέπεια και τη γνώση , που κολακεύει τους πολίτες με το λαϊκισμό .



06/12 02:15  Nastybishop
Tριαντάφυλλε, έχεις κάποιο δίκιο που διαχωρίζεις τις ΗΠΑ...Απλά εγώ εδώ ακολούθησα το "conventional wisdom" των κοινωνικών επιστημόνων που θέλουν ΗΠΑ και Βρετανία να ανήκουν στον ίδιο αστερισμό κρατών. Θα συμφωνούσα όμως ότι υπάρχουν αρκετές διαφορές, όπως για παράδειγμα το βρετανικό εθνικό σύστημα υγείας (NHS). Οι αμερικανοί έχουν το Medicare αλλά αυτό αφορά τους ηλικιωμένους δεν και συνιστά μια καθολική παροχή υγείας όπως το ΝHS. Έτσι σαν παράδειγμα αυτό...Φυσικά υπάρχουν και αρκετές διαφορές στην νοοτροπία και στις αξίες. Ερώτηση: η Ομπάμα εκδοχή μήπως είναι πιο εξευρωπαϊσμένη;

Νάντια, η τοποθέτηση σου είναι σαφώς πολιτική. Όχι άδικα βέβαια γιατί το θέμα έχει ξεκάθαρες πολιτικές προεκτάσεις. Παρόλα αυτά θα προτιμήσω να εστιαστώ στην οικονομική του πλευρά.

Το σοσιαλδημοκρατικό μοντέλο έχει πολλά πλεονεκτήματα (τα ανάφερες) όμως και κάποια βασικά μειονεκτήματα:
α) Υψηλό κόστος κοινωνικών πολιτικών
β) Αμφιλεγόμενη επίδραση στα κίνητρα στην αγορά εργασίας.

Πάνω σε αυτά θα κάνουμε εκτενής συζητήσεις σε επόμενα κείμενα...

Πάντως μην νομίζεις και οι σκανδιναβοι έχουν τα προβλήματα τους. Συζητούσα με κάποιον Σουηδό πριν κάποιους μήνες και μου έλεγε ότι και αυτοί έχουν αρκετή εσωτερική γκρίνια αναφορικά με το εύρος του δημοσίου τομέα, τους πολλούς φόρους που πληρώνουν κτλ.

Πάντως οφείλω να ομολογήσω ότι και εμένα με γοητεύει το σκανδιναβικό πρότυπο, απλά έχω κάποιους φόβους αν
α) Είναι βιώσιμο μακροχρόνια
β) Είναι εφαρμόσιμο σε μια χώρα όπως η Ελλάδα.
06/12 02:45  Nastybishop
Σε επόμενο κείμενο θα γράψω λίγα πράγματα για το "πέπλο της άγνοιας" (veil of ignorance) του John Rawls.

Πρόκειται για μια ιδιοφυής σύλληψη του μεγάλου φιλοσόφου που αποτέλεσε ερμηνευτική βάση της αναδιανεμητικής πολιτικής.
06/12 02:47  Nastybishop
stay tuned :)

Αφιερωμένο σε όλους τους φίλους, sultan of swings

http://www.youtube.com/watch?v=z2nQZPC2uTs
Το σχόλιό σας
Για να σχολιάσετε το άρθρο πρέπει να κάνετε Login στο Capital.gr
Αξιολογήστε το άρθρο
10 ψήφοι

 Εκτύπωση
 Αποστολή με e-mail

Σχετικά με το blog



Αναζήτηση
Προηγούμενα Άρθρα
Τελευταίες δημοσιεύσεις